Ustalenie właściwego terminu przedawnienia roszczenia gminy o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości stanowi istotne zagadnienie prawne w sporach między jednostkami samorządu terytorialnego a podmiotami korzystającymi z jej nieruchomości bez umowy, zarówno przedsiębiorcami, jak i osobami nie prowadzącymi działalności gospodarczej. Propozycję rozwiązania tego problemu przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z 20 maja 2026 r., sygn. akt II CSKP 950/23. W tej sprawie nie było sporu co do tego, że przedsiębiorstwo wodociągowe przez wiele lat korzystało z należącej do gminy infrastruktury wodociągowej bez tytułu prawnego, ani że gminie co do zasady w takiej sytuacji przysługuje wynagrodzenie. Spór sprowadzał się wyłącznie do odpowiedzi na pytanie, czy roszczenie to przedawnia się w terminie ogólnym, czy też jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej z upływem trzech lat.
W orzecznictwie dominują rozstrzygnięcia zbieżne ze stanowiskiem prezentowanym w sprawie przez sądy powszechne. Sądy obu instancji uznały bowiem, że gmina nie prowadziła działalności gospodarczej w odniesieniu do spornej infrastruktury, ponieważ nigdy nie miała możliwości faktycznego korzystania z niej. W ich ocenie dochodzenie wynagrodzenia stanowiło jedynie wykonywanie prawa własności, a nie przejaw prowadzenia działalności gospodarczej.
Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska. Wskazał, że gospodarowanie gminnym zasobem nieruchomości jest działalnością gospodarczą, a obejmuje ono nie tylko zawieranie umów najmu czy dzierżawy, ale również dochodzenie wynagrodzenia od podmiotów, które korzystają z mienia gminy bez tytułu prawnego. Nie ma znaczenia, że gmina nie władała faktycznie nieruchomością. Istotne jest to, że dochodzenie takich roszczeń stanowi element profesjonalnego i zorganizowanego zarządzania majątkiem komunalnym.
W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie gminy było związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a więc podlegało trzyletniemu terminowi przedawnienia.
Podsumowując, w tym wyroku Sąd Najwyższy zajął stanowisko, iż dochodzenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości należących do gminnego zasobu jest elementem gospodarowania mieniem komunalnym, a tym samym roszczenia tego rodzaju należy co do zasady traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Autorka: Adrianna Tatarkiewicz