Uchwałą z 11 lutego 2026 r., sygn. akt III CZP 27/25 Sąd Najwyższy rozstrzygnął istotny problem dotyczący dochodzenia wierzytelności po śmierci dłużnika. Odpowiedział na pytanie, czy złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku może przerwać bieg przedawnienia roszczenia.
Problem polegał na tym, iż jeżeli dłużnik umierał, wierzyciel nie mógł od razu kierować dalszych czynności przeciwko jego spadkobiercom. Najpierw konieczne było ustalenie, kto wstąpił w prawa i obowiązki zmarłego, a więc uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. W tym czasie termin przedawnienia nadal biegł, co rodziło ryzyko, że roszczenie ulegnie przedawnieniu jeszcze przed podjęciem właściwych działań.
Dotychczas w orzecznictwie pojawiały się stanowiska, zgodnie z którymi, wobec tego, iż sam wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie zmierzał bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, nie wywoływał skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia. Sąd Najwyższy odszedł jednak od tak rygorystycznego podejścia. Podkreślił, że pojęcie czynności podjętej „bezpośrednio” w celu dochodzenia lub zaspokojenia roszczenia należy interpretować funkcjonalnie, z uwzględnieniem realiów postępowania.
W efekcie Sąd Najwyższy przyjął, że złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia, jeżeli jest niezbędne do dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Jeżeli więc przeprowadzenie postępowania spadkowego stanowi konieczny etap umożliwiający dalsze dochodzenie należności od spadkobierców, wierzyciel nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z upływu czasu potrzebnego na ustalenie kręgu spadkobierców.
W przedmiotowej uchwale Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że instytucja przedawnienia nie powinna pozbawiać wierzyciela ochrony w sytuacji, gdy z przyczyn od niego niezależnych nie może skutecznie dochodzić swojego roszczenia. Skoro bez wcześniejszego stwierdzenia nabycia spadku wierzyciel nie jest w stanie uzyskać klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom ani prowadzić dalszych czynności egzekucyjnych, to postępowanie spadkowe stanowi niezbędny element realizacji jego prawa.
Konkludując, przedmiotowe rozstrzygnięcie zapewnia wierzycielom większą ochronę w sprawach, w których śmierć dłużnika powoduje konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego i ogranicza ryzyko przedawnienia roszczeń wyłącznie z powodu czasu potrzebnego na ustalenie następców prawnych zmarłego.
Autorka: Adrianna Tatarkiewicz