Kara umowna i odszkodowanie to dwie odrębne instytucje prawne w polskim prawie cywilnym. Oba odnoszą się jednak do konsekwencji niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań.
Zgodnie z art. 483 k.c. kara umowna to zastrzeżona w umowie kwota, którą dłużnik musi zapłacić wierzycielowi w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Warto podkreślić, że jest to element umowy, dlatego należy go w niej określić, jeżeli chcemy, aby tak nastąpiło naprawienie szkody. Nie jest natomiast obligatoryjnym elementem umowy, jednak można ją wprowadzić zgodnie z zasadą swobody umów. Dłużnik nie może też bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej. Kara umowna stanowi swojego rodzaju gwarancję spełnienia świadczenia przez dłużnika. Skłania bowiem dłużnika do spełnienia ciążącego na nim zobowiązania. Kara umowna może zabezpieczać wyłącznie zobowiązanie niepieniężne i może być dochodzona nawet jeśli wierzyciel nie poniósł szkody z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
Odszkodowanie przysługuje natomiast z mocy prawa w przypadku poniesienia przez wierzyciela szkody w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Odszkodowanie – w przeciwieństwie do kary umownej – może być należne w przypadku każdego rodzaju zobowiązania, nie tylko niepieniężnego. Należy też wykazać wysokość szkody, bowiem wysokość odszkodowania nie jest z góry określona. Kara umowna jest natomiast z góry określona w umowie, dzięki czemu dłużnik wie, ile będzie musiał zapłacić w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W umowie można jednak zastrzec, że wierzyciel będzie mógł dochodzić od dłużnika odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę umowną.
Konkludując, kara umowna i odszkodowanie to instrumenty prawne, które mają na celu zabezpieczenie interesów wierzyciela w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Kara umowna ma przede wszystkim charakter prewencyjny, ma skłaniać do wykonania zobowiązania, natomiast odszkodowanie pełni funkcję kompensacyjną, zmierzając do wyrównania rzeczywistego uszczerbku.
Autorka: Adrianna Tatarkiewicz